Bệnh zona là một bệnh viêm dây thần kinh và da niêm mạc cấp tính, kết quả của sự tái hoạt động của Varicella Zoster Virus (VZV), có đặc điểm nổi mụn nước, bọng nước ở một bên, dọc theo đường thần kinh chi phối, đau viêm dây thần kinh nhiều khi kéo dài cả sau khi tổn thương da đã lành. Bệnh Zona còn được gọi là “Shingles”.
I. NGUYÊN NHÂN
Bệnh zona gây nên bởi virus thuỷ đậu VZV (Varicella Zoster Virus), loại virus hướng da thần kinh. Bệnh thuỷ đậu xuất hiện ở người bị nhiễm VZV lần đầu, bệnh zona xuất hiện ở người từng bị nhiễm VZV (VZV tồn tại trong rễ hạch thần kinh), tái hoạt khi có điều kiện thuận lợi như:
– Stress;
– Mệt mỏi;
– Có thai;
– Suy giảm miễn dịch (có thể là do tuổi tác, bệnh tật, thuốc men làm giảm khả năng đề kháng của cơ thể để có thể giữ được virus thủy đậu trong trạng thái bất hoạt);
– Ung thư;
– Các biện pháp điều trị bằng hóa trị, tia xạ.
II. LÂM SÀNG
Một số biểu hiện thường xuất hiện trước khi tổn thương mọc 2-3 ngày như: rát dấm dứt, đau vùng sắp mọc tổn thương kèm theo một vài triệu chứng toàn thân mệt mỏi, đau đầu có thể sốt nhẹ … Hạch ngoại vi lân cận có thể sưng và đau.
Tùy thuộc vào dây thần kinh nào bị ảnh hưởng, bệnh Zona có thể xuất hiện ở nhiều khu vực khác nhau trong cơ thể như trán-quanh mắt-đầu hoặc cổ-vai-cánh tay, liên sườn một bên từ ngực vòng ra sau lưng hoặc dọc từ hông xuống đùi, nhưng cá biệt có thể bị cả hai bên hay lan toả.
Triệu chứng đầu tiên của Zona thường là tăng cảm giác da hoặc cảm giác đau ở 1 phía của cơ thể. Những cảm giác da có thể gặp là ngứa, căng, bỏng, nhức dai dẳng hoặc đau sâu, đau nhói.
Thông thường thì sau khi cơn đau xuất hiện được 1-3 ngày các dải ban sẽ nổi với tổn thương cơ bản: thường bắt đầu là các mảng đỏ, nề nhẹ, gờ cao hơn mặt da, hình tròn, bầu dục lần lượt nổi dọc dây thần kinh, rải rác hoặc cụm lại thành dải, thành vệt, sau 1-2 giờ trên mảng đỏ xuất hiện những mụn nước chứa dịch trong, căng khó vỡ, các mụn nước tập trung thành cụm (như chùm nho), về sau đục, vỡ ra thành vết loét chợt ướt, dần đóng vẩy tiết sau lành để lại sẹo. Từ khi bắt đầu mọc đến khi lành sẹo khoảng 20-30 ngày.
III. CẬN LÂM SÀNG
Tùy theo các biểu hiện lâm sàng của bệnh mà bác sĩ sẽ quyết định làm xét nghiệm để xác định, tuy nhiên những xét nghiệm này không phải lúc nào cũng cần thiết. Một số xét nghiệm thường hay được sử dụng trong chẩn đoán bệnh như:
– Kính phết Tzanck: lấy dịch mụn nước làm kính phết soi kính hiển vi thấy tế bào đa nhân và khổng lồ;
Phát hiện kháng nguyên VZV bằng phản ứng kháng thể huỳnh quang trực tiếp (DFA);
– Nuôi cấy virus;
– Mô bệnh học thấy ly gai, hình thành mụn nước, tế bào sừng đa nhân và khổng lồ;
– Ngoài ra cỏn có thể dùng PCR (polymerase chain reaction) để phát hiện ra DNA của virus.
IV. BIẾN CHỨNG
Rối loạn cảm giác, đau dây thần kinh là biểu hiện hay gặp ở những người lớn tuổi (khoảng 50% bệnh nhân > 50 tuổi bị đau viêm dây thần kinh)
V. ĐIỀU TRỊ
Tuỳ thuộc vào giai đoạn, mức độ bệnh và thể trạng người bệnh mà dùng thuốc cho thích hợp.
– Đối với tổn thương tại chỗ có thể sử dụng: hồ nước, dung dịch xanh metylen 1%; dung dịch Castellani, tím methyl 1% , mỡ acyclovir. Trong trường hợp có nhiễm trùng thì sử dụng mỡ kháng sinh.…
– Điều trị toàn thân:
+ Thuốc kháng virus Acyclovir 200mg x 5 viên/ngày x 7 ngày, cách 4 giờ uống 1 viên (có khi dùng liều cao 800mg x 4 lần/ngày 1 đợt 7-10 ngày). Hoặc có thể dùng Valacyclovir (Valtrex)…
+ Kháng sinh chống bội nhiễm.
+ Giảm đau, kháng viêm, an thần như Efferangan, seduxen, nhóm Diazepam đặc biệt Neurontin 300mg (gabapentin) thường dùng lúc đầu 1viên/ngày sau có thể tăng lên 2viên/ngày.
+ Sinh tố nhóm B liều cao.
– Nếu đau dai dẳng có thể bôi kem EMLA, kem capsaicin, lidocain gel, uống thuốc chống trầm cảm ba vòng, phóng bế thần kinh và vật lý trị liệu kết hợp.
* Song song với sự phát triển của Y học hiện đại, nền Y học cổ truyền của Việt nam ngày càng lớn mạnh, những bài thuốc, các phương pháp điều trị bệnh bằng Y học cổ truyền đã được nghiên cứu, phát triển và ứng dụng trong điều trị bệnh đạt hiệu quả cao. Phương pháp và bài thuốc Y học cổ truyền điều trị bệnh Zona của BS Lại Lan Phương, một nghiên cứu đã được Hội đồng khoa học nghiện thu và đánh giá cao, là một trong những phương pháp điều trị hiệu quả cao, rút ngắn thời gian điều trị, giảm thiểu biến, di chứng do Zona gây nên ….
Điều trị bệnh Zona bằng Y học cổ truyền sẽ được đăng tải trong bài viết tới!
